อพท.ปั้น “เมืองน่าน” ชิงเมืองสร้างสรรค์ยูเนสโก

จากผลสำเร็จในการพัฒนาแหล่งท่องเที่ยวในเขตพื้นที่พิเศษเมืองเก่าน่าน (อพท.น่าน) โดยได้รับความร่วมมือเป็นอย่างดีจากภาคีพัฒนาทุกภาคส่วน โดยเฉพาะทีมท่องเที่ยวน่าน ได้ตระหนักถึงความสำคัญในการมีส่วนร่วม และจิตสำนึกในการพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงคุณภาพในรูปแบบการท่องเที่ยวโดยชุมชน การท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ การท่องเที่ยวที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม การท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมและอาหาร

โดยที่ผ่านมา อพท.น่าน ได้จัดตั้งชมรมส่งเสริมการท่องเที่ยวโดยชุมชน ส่งผลให้แหล่งท่องเที่ยวเชิงศิลปวัฒนธรรมเมืองน่านที่คณะรัฐมนตรีมีมติให้ประกาศเป็นพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนเมืองเก่าน่าน

ปั้นเมืองน่านชิงยูเนสโกปี’68

“ศุภรดา กานดิศยากุล” รองผู้จัดการปฏิบัติหน้าที่ผู้จัดการ สำนักงานพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนเมืองเก่าน่าน (อพท.น่าน) ให้ข้อมูลว่า อพท.น่าน ได้รับรางวัลด้านการบริหารจัดการแหล่งท่องเที่ยวทั้งในระดับประเทศและระดับนานาชาติ เกิดการพัฒนาและส่งเสริมการท่องเที่ยวได้อย่างมีคุณภาพและยั่งยืน

มีการจัดการด้านความปลอดภัยในแหล่งท่องเที่ยว และการบริหารจัดการการท่องเที่ยวตามเกณฑ์การท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนโลก (GSTC) ภายใต้แนวคิด “น่าน เมืองเก่าที่มีชีวิต” ซึ่งในการพัฒนาทุกด้านนั้น ถือเป็นรากฐานสำคัญให้เมืองน่านมีความพร้อม เข้าชิงเป็นเครือข่ายเมืองสร้างสรรค์ของยูเนสโก ในปี 2568 อีกด้วย

“จังหวัดน่านได้มุ่งมั่นเดินหน้าเป้าหมายในการพัฒนาตามแนวทางการขับเคลื่อนการพัฒนาของยูเนสโกมาใช้ขับเคลื่อนเป็นเมืองสร้างสรรค์และพัฒนาเมืองน่าน โดยให้ความสำคัญกับการส่งเสริมปราชญ์ ศิลปิน ครูภูมิปัญญาท้องถิ่น ในการต่อยอดความรู้จากรุ่นสู่รุ่น”

ขณะเดียวกัน อพท.น่าน ได้สนับสนุนให้เกิดพื้นที่สร้างสรรค์ เพื่อแลกเปลี่ยนองค์ความรู้และนำเสนอผลงานด้านงานหัตถกรรม และศิลปะพื้นบ้านจังหวัดน่าน ส่งเสริมให้ศิลปิน ผู้ประกอบการงานหัตถกรรมในพื้นที่จังหวัดน่าน ได้มีพื้นที่ในการจัดแสดงผลงาน และนำเสนอขายสินค้าหัตถกรรมท้องถิ่น เกิดการพัฒนาทักษะบุคลากรเชิงสร้างสรรค์ รวมถึงยังได้พัฒนาศักยภาพเครือข่ายเยาวชนในพื้นที่พิเศษเมืองเก่าน่านอีกด้วย

เรียนรู้อักษรตั๋วเมืองโบราณ

“ชุมพล มุสิกานนท์” รองผู้อำนวยการ องค์การบริหารการพัฒนาพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน (องค์การมหาชน) หรือ อพท. บอกว่า จังหวัดน่านเป็นเมืองเก่าที่มีชีวิต ซึ่งจะแตกต่างไปจากอุทยานประวัติศาสตร์เมืองมรดกโลก ไม่ว่าจะเป็นสถานที่วัดวาอาราม บ้านเรือนที่มีเอกลักษณ์ของน่าน รวมถึงยังคงมีอักษรธรรมล้านนา หรือที่เรียกว่า “ตั๋วเมือง” ซึ่งเป็นภาษาท้องถิ่นของน่าน

ขณะเดียวกันยังมีเรื่องการแต่งกายที่เป็นวัฒนธรรมท้องถิ่นที่มีมาตั้งแต่อดีตสืบทอดถึงปัจจุบัน ประเพณีการแข่งเรือแบบโบราณ การทำโคมมะเต้า ซึ่งทุกสิ่งทุกอย่างถือเป็นการรักษาอัตลักษณ์ของความเป็นดั้งเดิมเอาไว้

“ทั้งหมดนี้ถือเป็นเสน่ห์ของเมืองน่าน แต่ที่สำคัญกว่านั้นคือ สิ่งที่ อพท.อนุรักษ์เสร็จแล้ว เรามุ่งหวังที่จะไปต่อยอดหรือสร้างมูลค่าจากสิ่งเหล่านี้ให้เป็นต้นทุนทางวัฒนธรรมได้อย่างไร โดยปัจจุบันเราไปไกลถึงขนาดที่เรียกว่าจะคิดค้นเครื่องมือมาวัดว่า สิ่งที่บอกว่าเป็นทุนวัฒนธรรมนั้นสามารถตีมูลค่าออกมาทางเศรษฐกิจได้แล้วหรือไม่ รายได้ที่เข้ามาในจังหวัดเป็นกี่บาท เพียงพอหรือยัง”

ใช้ท่องเที่ยวกระจายรายได้

ส่วนในเชิงของการท่องเที่ยวนั้น “ชุมพล” บอกว่า อพท.มีหลักการทํางานว่าการท่องเที่ยวเป็นเครื่องมือหนึ่งในการพัฒนา นั่นคือเรื่องของการกระจายรายได้ลงไปสู่ชุมชนโดยตรง ซึ่งที่ผ่านมาได้มองเห็นปัญหาของการท่องเที่ยวมาตั้งแต่แรกแล้วว่ามันกระจุกตัว ทั้งสายการบิน โรงแรม ร้านอาหาร แต่ตัวชุมชนซึ่งเป็นเจ้าของสถานที่เป็นผู้ถูกเที่ยวเองมันไม่ค่อยได้เงินที่จะสามารถไหลเข้ามาได้

“เราต้องพยายามเอาเครื่องมือไม่ว่าจะเป็นการท่องเที่ยวโดยชุมชน เรื่องของการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์เข้าไปจับตรงนี้ ทำให้มันเกิดประโยชน์สูงสุด และสามารถต่อยอดให้กับคนในชุมชนได้อีกด้วย ก่อให้เกิดการสร้างงาน สร้างอาชีพ และมีรายได้ไปในตัวอีกด้วย”

นักท่องเที่ยวล้นเมืองน่าน

ขณะที่ “สุรพล เธียรสูตร” นายกเทศมนตรีเมืองน่าน เพิ่มเติมว่า ในช่วงฤดูกาลท่องเที่ยว เมืองเก่าน่านมักจะประสบปัญหานักท่องเที่ยวล้นเมืองอยู่เป็นบางช่วงเวลา โดยเฉพาะวันหยุดนักขัตฤกษ์และวันหยุดสุดสัปดาห์ เนื่องจากมีนักท่องเที่ยวจำนวนมาก เทศบาลเมืองน่านจึงได้จัดให้มีตลาดค่ำกลางแจ้ง ณ ข่วงเมืองน่านในช่วงเวลานั้น เพื่อขยายศักยภาพให้เพียงพอต่อการรองรับนักท่องเที่ยว และสร้างประโยชน์สูงสุดให้แก่คนใน 1 ท้องถิ่น

อย่างไรก็ตาม ตลาดข่วงเมืองได้สร้างขยะหลากหลายประเภท และมีปริมาณมากอย่างที่ไม่เคยเป็นมาก่อน ด้วยศักยภาพอันจำกัด เทศบาลเมืองน่านจึงพยายามหาทางออกเพื่อจัดการกับปัญหาดังกล่าว

โดยทั้งหมดนี้จะนำไปสู่การพัฒนาชุมชน และจังหวัดให้น่าอยู่ น่าเที่ยว และเป็นที่รู้จักมาจนถึงปัจจุบัน