ACL เส้นเอ็นไขว้หน้า ไม่ใช่เรื่องขำ
คอลัมน์ : สุขภาพดีกับรามา ผู้เขียน : ผศ.ดร.นพ.ชายนันท์ วิจิตรตระการรุ่ง สาขาวิชาเวชศาสตร์การกีฬา ภาควิชาออร์โธปิดิกส์ คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล
ACL (Anterior Cruciate Ligament) หรือเส้นเอ็นไขว้หน้า เป็นหนึ่งในเส้นเอ็นสำคัญที่สุดของข้อเข่า มีหน้าที่ช่วยให้ข้อเข่ามั่นคง ป้องกันไม่ให้เข่าบิดผิดท่าเวลาขยับร่างกาย การบาดเจ็บที่ ACL จึงไม่ใช่เรื่องเล็ก และอาจส่งผลระยะยาวถึงโรคข้อเข่าเสื่อมก่อนวัยได้เลยทีเดียว
เส้นเอ็นไขว้หน้า (ACL) ทำหน้าที่รักษาเสถียรภาพของข้อเข่า ป้องกันการเคลื่อนไหวผิดทิศผิดทาง และช่วยให้การเคลื่อนไหว เช่น เดิน วิ่ง กระโดด เป็นไปอย่างมั่นคง หากเส้นเอ็นไขว้หน้าขาด เข่าจะเสียความมั่นคง อาจมีอาการบิด พับ หรือหลุดเวลาเดินหรือลงน้ำหนัก
สาเหตุที่ทำให้ ACL ขาด แม้ว่าจะพบได้บ่อยในนักกีฬา แต่คนทั่วไปก็เสี่ยงได้ โดยเฉพาะจากอุบัติเหตุหรือการเคลื่อนไหวผิดท่า เช่น บิดเข่ารุนแรงขณะเล่นกีฬา เช่น ฟุตบอล บาสเกตบอลหรือสกี หกล้ม ข้อเข่าบิดผิดรูป ประสบอุบัติเหตุทางรถยนต์
สัญญาณเตือนว่า ACL อาจขาด หากมีอาการเหล่านี้ รีบพบแพทย์ทันที เพื่อป้องกันความเสียหายเพิ่มเติม
– ได้ยินเสียง “ปั๊บ” หรือ “กร๊อบ” ในข้อเข่า
– เข่าบวมทันที และบวมอย่างรวดเร็ว
– ปวดเข่ารุนแรง ไม่สามารถทำกิจกรรมต่อได้
– รู้สึกว่าเข่าไม่มั่นคง หรือไม่สามารถลงน้ำหนักได้
การรักษา ACL ขาด มี 2 แนวทางหลัก
1.รักษาแบบไม่ผ่าตัด เหมาะกับผู้ที่อายุมาก ไม่ได้ใช้เข่าในกิจกรรมที่ต้องเคลื่อนไหวแรง ๆ การรักษาจะใช้กายภาพบำบัดและการใส่อุปกรณ์พยุงเข่าเป็นหลัก
2.รักษาโดยการผ่าตัด เหมาะกับผู้ที่ยังอายุน้อย ต้องใช้เข่าในชีวิตประจำวันหรือเล่นกีฬาเป็นประจำ การผ่าตัดมักตามด้วยการทำกายภาพบำบัดต่อเนื่องอย่างน้อย 6 เดือน เพื่อฟื้นฟูความแข็งแรงของข้อเข่าให้กลับมาใกล้เคียงปกติ
การปล่อยให้ ACL ขาดโดยไม่รักษา อาจทำให้หมอนรองกระดูกหรือกระดูกอ่อนในเข่าเสียหาย และเพิ่มความเสี่ยงต่อโรคเข่าเสื่อมในอนาคต ปฐมพยาบาลเบื้องต้นเมื่อสงสัย ACL ขาด
การดูแลตัวเองเบื้องต้น เมื่อสงสัยว่าเส้นเอ็นไขว้หน้าขาด มีดังนี้
– หยุดขยับทันที และหาท่าที่ปลอดภัย
– ประคบเย็น ด้วยน้ำแข็งหรือเจลเย็นเพื่อลดบวม
– อย่าฝืนลงน้ำหนัก หากรู้สึกว่าเข่าไม่มั่นคง
– ดามเข่า ด้วยไม้หรืออุปกรณ์ที่หาได้เพื่อประคองเข่า
– ห้ามจัดข้อเข่าเองเด็ดขาด หากเข่าผิดรูป
– รีบไปพบแพทย์ โดยเร็วที่สุด