เปิดหลักเกณฑ์ ‘คุมขังนอกเรือนจำ’ ใครบ้างมีสิทธิตามระเบียบราชทัณฑ์

08 ก.ย. 2568 | 21:20น.

คุมขังนอกเรือนจำทำได้ในกรณีใดบ้าง ผู้ต้องขังแบบไหนเข้าเกณฑ์ ต้องผ่านเงื่อนไขอะไร

ดร.ธนกฤต วรธนัชชากุล อัยการผู้เชี่ยวชาญ และอาจารย์พิเศษด้านกฎหมายจากมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ รามคำแหง นิด้า และแม่ฟ้าหลวง ได้โพสต์ให้ความรู้เกี่ยวกับประกาศกรมราชทัณฑ์ เรื่องการกำหนดคุณสมบัติและแนวทางการ “คุมขังผู้ต้องขังในสถานที่อื่นนอกเรือนจำ” ซึ่งมีผลบังคับใช้ตามประกาศตั้งแต่วันที่ 19 มีนาคม 2568 เป็นต้นมา

ประกาศฉบับนี้อยู่ภายใต้กฎหมายที่เกี่ยวข้อง 3 ฉบับ ได้แก่

-พ.ร.บ.ราชทัณฑ์ พ.ศ. 2560 มาตรา 33

-กฎกระทรวงกำหนดสถานที่คุมขัง พ.ศ. 2563 ข้อ 3

-ระเบียบกรมราชทัณฑ์ว่าด้วยการดำเนินการสำหรับการคุมขังในสถานที่คุมขัง พ.ศ. 2566 ข้อ 20

โดยมีสาระสำคัญในการ “เปิดทางให้ผู้ต้องขังบางกลุ่มสามารถถูกคุมขังในสถานที่อื่นที่ไม่ใช่เรือนจำได้” เช่น บ้านพักส่วนตัว หรือสถานพยาบาล ภายใต้เงื่อนไขที่เข้มงวด

คุณสมบัติของผู้ต้องขังที่จะได้รับพิจารณาให้ออกไปคุมขังนอกเรือนจำ

กรณีคุมขังในสถานที่อยู่อาศัย ต้องเป็น 1.นักโทษเด็ดขาดที่รับโทษจำคุกครั้งแรก 2.คดีจำคุกไม่เกิน 4 ปี หรือเหลือโทษไม่เกิน 4 ปี (หลังหักอภัยโทษ) 3.ผ่านการจำแนกพฤติกรรมผู้ต้องขังและได้รับแผน Sentence Plan 3.สมัครใจออกไปคุมขังนอกเรือนจำ และมีความเสี่ยงในการกระทำผิดซ้ำน้อย 4.ไม่เคยละเมิดเงื่อนไขการคุมขังในสถานที่อื่น และไม่เกี่ยวข้องกับความผิดร้ายแรง เช่น ก่อการร้าย หรือยาเสพติด

กรณีคุมขังในสถานพยาบาล 1.เป็นนักโทษเด็ดขาดที่คดีถึงที่สุด 2.ป่วยร้ายแรง หรืออยู่ในภาวะพึ่งพิง (ติดเตียง, พิการ, เสี่ยงเสียชีวิต) 3.ได้รับการรับรองจากแพทย์ของรัฐ 2 คนขึ้นไป

สถานที่คุมขังสามารถเป็นได้ที่ไหนบ้าง

-ตามระเบียบกรมราชทัณฑ์ พ.ศ. 2566 หมวด 1 ได้ระบุไว้ว่า สถานที่คุมขังสามารถเป็นสถานที่ดังนี้ 1.สถานที่อยู่อาศัย (เช่น บ้านของผู้ต้องขัง) 2.สถานที่ราชการ, สถานศึกษา, สถานปฏิบัติธรรม, มูลนิธิ หรือองค์กรสาธารณะ 3.สถานพยาบาลที่รองรับผู้ป่วยค้างคืน

สถานที่คุมขังต้องมี 1.ทะเบียนบ้านและเลขประจำบ้านถูกต้อง 2.พิกัด GPS รองรับการติดตามด้วยอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ 3.ผู้ดูแลสถานที่ต้องยินยอมปฏิบัติตามเงื่อนไขของกรมราชทัณฑ์

ผู้ดูแลสถานที่คุมขังมีหน้าที่อย่างไร ?

ผู้ดูแลต้องดูแลให้ผู้ต้องขังปฏิบัติตามเงื่อนไข ไม่ละเมิดข้อห้าม ยินยอมให้เจ้าหน้าที่เข้าตรวจสถานที่ได้ แสดงภาพหรือวิดีโอของผู้ต้องขังเมื่อถูกขอรายงานพฤติกรรมผู้ต้องขังต่อเรือนจำอย่างน้อยสัปดาห์ละ 1 ครั้ง (ถ้าเป็นเจ้าหน้าที่รัฐ)

การพิจารณาให้สิทธิคุมขังนอกเรือนจำ

ขั้นตอนหลัก : คณะทำงานในเรือนจำตรวจสอบคุณสมบัติ ผู้บัญชาการเรือนจำเห็นชอบ เสนอกรมราชทัณฑ์เพื่อพิจารณา หากอธิบดีกรมราชทัณฑ์อนุมัติจึงสามารถออกไปคุมขังในสถานที่ที่กำหนดได้

การเพิกถอนสิทธิและนำตัวกลับเรือนจำ

คณะทำงานสามารถเสนออธิบดีเพิกถอนสิทธิ หากผู้ต้องขังฝ่าฝืนเงื่อนไข ผู้ดูแลสถานที่ไม่ปฏิบัติตามข้อกำหนด สถานที่ไม่สามารถใช้งานต่อได้ เหตุผลเดิมที่ให้สิทธิคุมขังนอกเรือนจำสิ้นสุดลง